Komt er over tien jaar
nog gewoon water
uit jouw kraan?
Project: Ontdek de keten van water
Water is overal!
Je moppert erover als je kletsnat op de fiets naar school zit. Je bent er blij mee tijdens sport of een hete zomerdag. Toch staan we er bijna nooit bij stil hoe bijzonder water is: jouw lichaam bestaat voor 65% uit water, en 71% van de aarde is ermee bedekt.
Zou het ooit op kunnen raken? Door klimaatverandering en een industrie die steeds meer water nodig heeft, is het antwoord: ja — ook dichter bij huis dan je denkt.
Komt er over tien jaar nog gewoon water uit jouw kraan?
Bekijk eerst het filmpje en ontdek wat er precies aan de hand is. Daarna ga jij zelf aan de slag: op deze pagina vind je de komende weken een aantal uitdagende opdrachten waarin jij, samen met je groepje, met echte problemen rond water aan de slag gaat; van een noodpakket ontwerpen tot adviseren over een vastgelopen schip vol evenementmateriaal.
Kies een opdracht die jou het meest aanspreekt en ontdek hoe jij zelf het verschil kunt maken.
Uitdagingen in de waterketen
Help jij mee om deze aan te pakken?
Opdracht 1
Breng de Keten van water in kaart
Breng de Keten van water in kaart
- A - Van rivierwater naar drinkwater
- B - Van rioolwater (water uit jouw kraan) naar oppervlaktewater
Voordat er water uit de kraan komt, gebeurt er van alles.
Jij gaat uitzoeken hoe dat precies werkt.
Kies samen met je groep één van deze twee waterketens:
- Zoek uit hoe deze keten werkt en maak er met je groep een poster over.
- Laat op de poster het hele proces zien, van begin tot eind.
- Presenteer je poster aan de andere groepen.
- Bespreek daarna met elkaar wat je over water hebt geleerd.
- Download hier het volledige werkblad
- Jouw docent geeft aan welke opdrachten je moet uitwerken en hoeveel tijd je hiervoor krijgt.
Opdracht 2
Teken de keten van water in procesvorm
Teken de keten van water in procesvorm.
De keten van water bestaat uit allerlei stappen: van bron tot kraan en weer terug. Al die stappen samen vormen processen.
Maar wat is een proces eigenlijk precies?
Een proces is een opeenvolging van stappen met een duidelijk begin- en eindpunt. Met een stroomschema maak je zo'n proces overzichtelijk, met een paar vaste symbolen zoals een ovaal voor start en einde, een rechthoek voor een stap en een ruit voor een beslissing.
Voordat je straks de hele keten van water in kaart brengt, is het handig om eerst te snappen hoe je één proces herkent en tekent.
Klik op deze link of op het plaatje, je gaat dan naar een pagina met de uitleg en oefenopdrachten; Wat is een proces
Hoe werkt een waterfilter in de natuur
Informatieblok
In de natuur kan een zandlaag fungeren als een goed waterfilter.
Mechanische filtratie (Zeven): Wanneer water door de bodem (duinen) zakt, werkt het zand als een fijne zeef. Zwevende deeltjes zoals slib, vuil en grotere organismen blijven achter tussen de zandkorrels.
Biologische afbraak: In de bovenste laag van de bodem leven miljarden nuttige bacteriën en micro-organismen. Deze 'goede' bacteriën breken schadelijke stoffen en organisch materiaal in het water af.
Chemische binding: Bepaalde stoffen in de bodem trekken verontreinigingen aan en houden deze vast (adsorptie), waardoor het water verder wordt gezuiverd terwijl het naar beneden sijpelt.
Verblijftijd: Het water doet er vaak enkele weken tot maanden over om door de duinen te trekken. Deze lange rustperiode zorgt ervoor dat virussen en bacteriën op natuurlijke wijze afsterven omdat ze niet kunnen overleven in de bodem.
Opdracht 3
Maak zelf een mini waterfilter
Het filmpje laat zien hoe je een filter kunt maken, toch is het water nog niet helemaal schoon en zuiver. Hoe krijgen we dit toch schoon?
Actieve kool of houtskool helpt enorm in het zuiveren van ons drinkwater, maar hoe werkt dit nu precies? Met behulp van adsorptie. Je docent legt uit wat dit is door middel van een demonstratie.
Naast actieve kool heeft een goed waterfilter ook nog meer ‘ingrediënten’. Dat zien we in het filmpje, maar ook in de uitleg van je docent.
Deze systemen gaan we nabouwen in het klein!
Hoe je dit het beste kan doen lees je in de opdracht die je hier kunt downloaden.
Opdracht 4
Onderzoek en analyseer een probleem met de Visgraat- of Ishikawa methode
Bij het maken van een product of het uitvoeren van een proces gaat het niet altijd meteen goed. Het gewenste resultaat blijft dan uit, maar waar zit de oorzaak? De Visgraat- of Ishikawa-methode is een eenvoudige en slimme manier om dat systematisch uit te zoeken.
Het probleem dat je wilt oplossen zet je rechts, in de "kop" van de vis. De 6 graten die daarvandaan uitwaaieren, zijn categorieën waarin de mogelijke oorzaken van het probleem kunnen zitten.
Benieuwd hoe het werkt? Klik op deze link of op het plaatje hiernaast en probeer het zelf aan de hand van een paar oefenopdrachten.
Keuze opdrachten
Nu je eenmaal weet hoe je een keten en een proces in kaart kunt brengen en problemen kunt analyseren kun je professioneel aan de slag met een van de volgende keuze opdrachten.
Een uitgebreide probleem- en opdracht omschrijving staat in de download.
Gebruik ook het StartSmart document waarmee je de kans op een succesvol project vergroot.
Ontwerp een duurzaam schoolplein
Een schoolplein van steen wordt op warme dagen snel drukkend heet, en bij een flinke bui verdwijnt al het regenwater meteen in het riool.
Een duurzaam, klimaatbestendig schoolplein vangt water juist op, zorgt voor verkoeling en groen, en helpt jullie school om beter om te gaan met de gevolgen van klimaatverandering.
In deze opdracht ontwerpen jullie zelf een deel van zo'n groen en waterbestendig schoolplein, van de eerste ideeën tot een schaalmodel dat jullie aan de opdrachtgever presenteren.
Download de opdracht hier
Download het Start Smart document hier
Maak een water- noodpakket
Door hevige regenval, een breuk in de waterleiding of een overstroming kan het water ineens niet meer schoon of beschikbaar zijn, soms voor een paar uur, soms voor dagen. Hulporganisaties en huishoudens gebruiken daarom noodpakketten met slimme hulpmiddelen.
In deze opdracht maak je zelf zo'n water-noodpakket: een zelfgemaakt technisch product waarmee iemand een waterprobleem kan opvangen.
Je doorloopt het hele maakproces — van plan van aanpak tot een werkend, geteste prototype dat je aan de opdrachtgever presenteert.
Download de opdracht hier
Download het Start Smart document hier
Adviseer over een noodproces
Het is bijna zover: over een paar dagen vindt het grote Dance-evenement in het Spoorpark in Tilburg plaats. Maar er is een probleem. Een binnenvaartschip dat vanuit Rotterdam onderweg is naar Tilburg, zit muurvast bij Waalwijk.
Door aanhoudende droogte staat het water in de rivier ongewoon laag, en het schip kan de rest van de route niet meer varen. Gelukkig kan de schipper nog net de haven van Waalwijk bereiken. Aan boord: de bovenste vijf zeecontainers, vol met speciale licht- en geluidsinstallaties voor het evenement. Zonder deze apparatuur geen podium, geen licht, geen geluid — en dus geen feest. De organisatie belt jullie in paniek: hoe krijgen we deze apparatuur op tijd van Waalwijk naar het Spoorpark?
Jullie gaan aan de slag als adviesbureau en bedenken een noodproces waarmee het beeld- en geluidsmateriaal alsnog op tijd aankomt.
Download de opdracht hier
Download het Start Smart document hier
Adviseer een evenement over wateroverlast
Binnenkort verandert het voetbalveld in het Spoorpark in Tilburg in het decor van een groot Dance-evenement: duizenden bezoekers, een indrukwekkend hoofdpodium, knallende beats en een sfeer die je nergens anders vindt.
De organisatie wil dat zoveel mogelijk bezoekers buiten op het gras kunnen genieten van het evenement, onder de open lucht. Maar de weersvoorspelling is onzeker: de kans op stevige onweersbuien is aanwezig. Eén fikse bui kan het grasveld in een modderpoel veranderen, bliksem vormt een gevaar bij een buitenpodium vol techniek, en duizenden bezoekers moeten dan snel én veilig weg kunnen.
De organisatie huurt jullie in als adviesbureau: zij willen van jullie weten waar ze rekening mee moeten houden om er — ondanks het risico op noodweer — een geweldig én veilig evenement van te maken.
Download de opdracht hier
Download het Start Smart document hier
Zo pak je het aan
- Kies, met je groep welk project, probleem of uitdaging jullie aan gaan aanpakken.
Je vult het Start Smart projectblad in en neem dit door met jouw docent, in het Start Smart projectblad beschrijf je;
welk probleem je gaat oplossen,
welke activiteiten je gaat uitwerken om het probleem op te lossen,
de planning in tijd, hoe jullie tot een goed eindresultaat te komen.
Je presenteert jouw ingevulde Start Smart document aan je docent of aan een externe professional van een bedrijf.
Samen met de docent of externe bepalen jullie wat er nog mist aan het Start Smart document om te komen tot een goede aanpak.
Zodra het Start Smart projectplan voldoende is uitgewerkt mag je starten met het uitvoeren van het project.
Veel succes met ontdekken!
Hoe ontwerp ik een product
Informatieblok
De ontwerpcyclus
Bij het maken van een eigen product werk je zoals een echte ontwerper: niet zomaar wat proberen, maar stap voor stap volgens de ontwerpcyclus.
Zo kom je erachter wat wél en niet werkt — en waarom.
Wat is het probleem? Vies water moet schoon worden. Bedenk waarom een filter dat kan oplossen, en wat er gebeurt als het water door zand , koolstof en watten stroomt.
Waar moet het product aan voldoen?
Waar moet het filter aan voldoen, bijvoorbeeld: het water dat eruit komt, moet helderder zijn dan het water dat erin gaat.
Schrijf met je groep op welke eisen jullie stellen.
Denk na over de opbouw van je filter. In welke volgorde stop je de materialen in de fles? Hoeveel gebruik je van elk materiaal? Bedenk met je groep een paar mogelijkheden.
Kies samen de opbouw die volgens jullie het beste gaat werken.
Teken hem zo goed mogelijk uit, zodat iedereen weet wat jullie gaan bouwen.
Kies samen de opbouw die volgens jullie het beste gaat werken.
Teken hem zo goed mogelijk uit, zodat iedereen weet wat jullie gaan bouwen.
Giet vies water door je filter.
- Wat zie je gebeuren?
- Is het water schoner geworden?
- Voldoet je filter aan de eisen uit stap 2?
- Bedenk wat je de volgende keer anders zou doen.
Quiz 1 - Wat weet jij over water
Quiz 1 - Wat weet jij over water?
Speel de quiz alleen of tegen je maatje.
45 seconden per vraag is de standaard. Kies 30 seconden voor extra spanning met een tegenspeler, of 60 seconden voor meer leestijd.
Speel beurtelings tegen elkaar, wie heeft de hoogste score en kent waterproblemen het best?
Na de quiz: verbind wat je hebt geleerd met beroepen en opleidingen in de watersector. Water heeft ingenieurs, biologen, planners en specialisten nodig!
Quiz 2 - Wat voor watertype ben jij?
Een pittige quiz voor als je al wat meer over water weet én om te ontdekken wat voor watertype jij bent!
Hoe wordt water eigenlijk schoongemaakt?
💧 Waterfiltratie
🏭 Zuivering
🌿 Natuur
🦠 Bacteriën
⚡ Biogas
Klik hier of op het plaatje en onderzoek wat voor watertype jij bent!
Bedrijfsbezoek
Zeecontainers vol met producten, vervoerd over water.
Binnenkort gaan we niet alleen lezen over de keten van water, maar er ook echt op uit.
We brengen een bezoek aan BTT, een van de grootste containerterminals van Nederland, hier vlakbij in Tilburg. Op het hoofdkantoor krijg je uitleg over logistiek en de drie manieren waarop containers de wereld over reizen: over de weg, het water en het spoor. Daarna stappen we op de bus voor een rondrit langs Railport Brabant en de containerhaven, zodat je met eigen ogen ziet hoe een container van schip naar trein naar vrachtwagen gaat.
Ter voorbereiding maak je vooraf de quiz op de BTT-pagina. Zo weet jij straks meer over containers, transport en de banen die je bij een bedrijf als BTT kunt krijgen dan de meeste bezoekers.
Weet jij hoeveel vrachtwagens BTT jaarlijks van de weg haalt door slim te combineren met trein en schip? Kom erachter tijdens het bezoek.
De keten van Water
in relatie tot de
Sustainable Development Goals
SDG 6
Schoon water en sanitair
Stel je voor:
elke druppel water die uit je kraan komt, heeft een reis van duizenden kilometers en vele jaren achter de rug.
Het is hetzelfde water dat ooit door dinosaurussen is gedronken, door wolken is gereisd en in oceanen heeft gedanst.
SDG 6 draait om iets bijzonders: zorgen dat iedereen op de wereld altijd schoon water heeft én dat rivieren, meren en grondwater gezond blijven. Want zonder schoon water kan niets leven—geen mens, geen plant, geen technologie.
Jij leeft letterlijk op een planeet vol superkracht: water.
De vraag is… hoe gaan wij die kracht beschermen?
SDG 13
Bestrijden van klimaatverandering.
Stel je voor dat de aarde een gigantische thermostaat heeft.
Heel subtiel draait iemand de knop een klein stukje omhoog… en overal beginnen dingen te veranderen...
IJs smelt, bossen drogen uit, dieren trekken weg en het weer gedraagt zich soms alsof het een eigen wil heeft.
SDG 13 gaat over die mysterieuze knop: het klimaat. Het vertelt ons dat we niet machteloos zijn — we kunnen die thermostaat weer richting normaal krijgen.
Met slimme ideeën, technologie, groene energie en keuzes die jij elke dag maakt. De planeet geeft signalen....
De vraag is: luisteren we op tijd?
SDG 14
Leven in het water
Duik met je verbeelding eens diep de oceaan in.
Diep genoeg dat het licht verdwijnt en je alleen nog schaduwen ziet bewegen. In dat onbekende, mysterieuze water leeft het grootste deel van al het leven op aarde.
Van piepklein plankton dat zuurstof maakt tot reusachtige walvissen die hele ecosystemen in balans houden.
SDG 14 gaat over het beschermen van deze verborgen wereld. Want vervuiling, plastic en opwarming van het water maken dit onderwateruniversum kwetsbaar.
De oceanen lijken ver weg, maar ze bepalen lucht, klimaat en zelfs ons eten.
De vraag is: durven wij hun geheimen te beschermen?
SDG 15
Leven op het land
Stel je voor dat je door een gigantisch levend woud loopt.
Elke boom ademt, elke struik bruist van leven, en onder je voeten krioelt een verborgen wereld van wortels, insecten en schimmels die samen een superteam vormen.
SDG 15 gaat over het beschermen van dit enorme, levende web op het land: bossen, woestijnen, duinen, jungles en alles daartussen. Want als natuurgebieden verdwijnen, verdwijnen ook dieren, planten en zelfs systemen die onze lucht en bodem gezond houden.
De aarde is als een gigantische tuin vol wonderen.
De vraag is: hoe zorgen wij dat die tuin blijft groeien en niet verdwijnt?
SDG's in balans
Kijk eens goed naar deze drie kleurrijke ringen.
Ze lijken misschien gewoon op een mooie infographic, maar eigenlijk tonen ze hoe onze hele wereld werkt.
Onderaan zie je de biosfeer: natuur, water, lucht, dieren en planten. Zonder deze laag kan niets bestaan.
Daarop rust de maatschappij: mensen, gezondheid, onderwijs, energie en samenleven. Pas als die twee sterk en gezond zijn, kan de bovenste laag functioneren: de economie.
Het plaatje laat zien dat alles met elkaar verbonden is. Als de natuur wankelt, wiebel je uiteindelijk zelf mee.
De vraag is: hoe houden we alle ringen in balans en welke puzzelstukjes pak jij op om mee te bouwen aan de wereld van morgen?
Aan de slag met water!
In dit blok kun je zelf aan de slag met onderstaande opdrachten;
- De Keten van water onderzoeken
- Onderzoeken hoe we water drinkbaar kunnen maken
- Zelf een waterfilter bouwen en testen
- Op bezoek bij een bedrijf dat niet zonder water kan en ontdekken hoe zij dankzij het water geld verdienen.
- Oplossingen verzinnen voor het 'toekomstig' water tekort.
Samen met jouw docent bepaal je met welke opdracht je wanneer aan de slag mag gaan.
Maar... Wie weet spelen jullie eerst een quiz over Water
Veel plezier met "Ontdek van de Keten van Water"
Stel je voor...
Dat de wereld een enorme puzzel is, met stukjes die overal verspreid liggen. Sommige stukjes staan voor klimaat, andere voor armoede, water, natuur of eerlijk werk.
De Verenigde Naties hebben 17 van die belangrijke puzzelstukken verzameld: de SDG’s - Sustainable Development Goals.
Het zijn doelen die landen, bedrijven, scholen én jongeren helpen om samen een betere, gezondere wereld te maken. Van schone oceanen tot slimme steden en gelijke kansen. (lees hier meer, en of bekijk hier het filmpje over de SDG's)Sectoren en beroepen die met water te maken hebben
Procestechniek
Hoe maak verwerk of maak je dagelijks vele duizenden liters schoon water of geur- en smaakstoffen?
In de procestechniek zorg jij dat grote installaties precies doen wat ze moeten doen. Je werkt met tanks, leidingen, pompen en mengprocessen.
Je controleert temperatuur, druk en hoeveelheden grondstoffen. Eén kleine verandering kan al verschil maken in geur of smaak.
Procestechnici zorgen ervoor dat elke productie veilig, efficiënt en perfect verloopt.
Techniek & Installaties
Achter elke fabriek dat met vloeistoffen werkt zit een wereld van techniek. Machines, pompen, leidingen en menginstallaties moeten dag en nacht blijven werken.
Technische specialisten zorgen voor onderhoud, reparaties en verbeteringen.
Technici lossen storingen op en bedenken slimme oplossingen zodat de productie kan doorgaan.
Zonder deze technici staat de fabriek stil. Het is een beroep voor echte probleemoplossers die graag met techniek werken.
ICT - Data & Ai
Hoe weet een fabriek hoeveel grondstoffen nodig zijn? En wanneer producten naar klanten moeten worden gestuurd?
In Supply Chain, Data & AI draait alles om slimme planning en data.
Specialisten analyseren informatie over transport, voorraden en productie. Met digitale systemen en soms zelfs kunstmatige intelligentie voorspellen ze wat er nodig is.
Zo zorgen ze dat producten op tijd worden gemaakt en geleverd.
Opleidingen die bij de beroepen horen.
Via de linkjes kun je de bijbehorende opleidingen nader bekijken.
Let op, de linkjes openen in een nieuwe pagina!
Procestechniek
Je leert hoe fabrieken producten maken met grote installaties, tanks en leidingen.
MBO
Procesoperator A (niveau 2)
Procesoperator B (niveau 3)
Operator C / Middenkader Procestechniek (niveau 4)
HBO (doorstroom)
Chemische Technologie
Bioprocestechnologie
Food Technology
Techniek & Installaties
Je leert machines, pompen, leidingen en installaties bouwen, onderhouden en repareren.
MBO
Mechatronica
Elektrotechniek
Werktuigbouwkunde
Technicus Engineering (niveau 4)
HBO
Werktuigbouwkunde
Elektrotechniek
Mechatronics
ICT - Data & Ai
Je leert wat ICT & AI kan betekenen voor bedrijven. Je kunt kiezen voor hele praktische tot hele wetenschappelijke opleidingen.
MBO
Expert IT Systems & Devices
Software Developer
Business IT & Management
HBO
Data Science
ICT / Software Engineering
Business Analytics
Industrial Engineering